Ród Gonzagów – La famiglia Gonzaga

RÓD GONZAGÓW

Według jednych Gonzagowie byli milites (żołnierzami) Matyldy z Canossy, podczas kiedy inni uważają, że wzięli oni w lenno dobra należące do klasztoru  Św. Benedykta z Polirone (okolice Mantui). Pod koniec XII w. Gonzagowie osiedlili się w Mantui, stopniowo pomnażając swój dobytek oraz fortunę głównie podczas hegemonii rodu Bonacolosich. Jednak w 1328 wystąpili zbrojnie przeciwko ich władzy, zaś po odniesionym zwycięstwie Ludwik Gonzaga został okrzyknięty I° przywódcą ludu (capitano del popolo), czyli reprezentantem cesarza Ludwika Bawarskiego.

LA FAMIGLIA GONZAGA

Secondo alcuni i Gonzaga furono i milites (soldati)  di Matilde di Canossa, mentre altri pensano a un infeudamento di possessi appartenenti al monastero di S. Benedetto di Polirone (mantovano).  Verso la fine del XII sec. i Gonzaga si stabilirono a Mantova, facendo crescere gradualmente le loro proprietà e la loro ricchezza soprattutto durante la supremazia della famiglia Bonacolosi, ma contro la stessa signoria si ribellarono nel 1328 e dopo la vittoria, Luigi Gonzaga venne proclamato il 1°capitano del popolo, ossia  vicario imperiale del Ludovico il Bavaro.

Pałac Książęcy. Wygnanie rodu Bonaolosich przez Domenico Morone di Gonzaga Palazzo Ducale. La cacciata dei Bonacolosi da parte di Domenico Morone di Gonzaga
Pałac Książęcy. Wygnanie rodu Bonaolosich przez Domenico Morone di Gonzaga. – Palazzo Ducale. La cacciata dei Bonacolosi da parte di Domenico Morone di Gonzaga

Gonzagowie byli nie tylko jednym z najbardziej znanych oraz długowiecznych rodów renesansowych,  zbudowali również najtrwalsze we włoskiej historii księstwo, które przetrwało blisko czterysta lat. Po początkowym uznaniu zwierzchnictwa Viscontich z Mediolanu, udało im się uniezależnić na początku XV w. przy pomocy pobliskiej Wenecji. Zintensyfikowali obopólny  handel oraz wymianę, stając się tym samym spichlerzem Najjaśniejszej. Wszystko to spowodowało, że Gianfrancesco Gonzaga (1407-1444) uzyskał w 1433 tytuł markiza z rąk cesarza Zygmunta. Jednak prawdziwy splendor miał dopiero nadejść.

I Gonzaga oltre a essere una delle più celebri e longeve famiglie del rinascimento, crearono il ducato più persistente della storia italiana, il quale sopravvisse per quasi 400 anni. Dopo l’iniziale riconoscimento della supremazia dei Visconti di Milano, a partire dal quattrocento riuscirono a scuoterli appoggiandosi alla vicina Venezia. Con quest’ultima intensificarono il commercio e gli scambi, diventando così il granaio di Serenissima. Tutto ciò portò Gianfrancesco Gonzaga (1407-1444) al titolo di marchese ottenuto da parte dell’imperatore Sigismondo nel 1433. In ogni caso il vero splendore doveva ancora arrivare.

La Camera degli Sposi. La Scena dełla Corte
La Camera degli Sposi. Scena dworska. Andrea Mantegna. Ludwik III Gonzaga z rodziną. – La Camera degli Sposi. La Scena della Corte di Andrea Mantegna. Łudovico III Gonzaga con famiglia

Podczas rządów Ludwika III Gonzagi zwanego Turkiem (1444-1478), wielkiego markiza oraz rozsądnego władcy, Mantua stała się jedną ze stolic włoskiego renesansu. Na dwór przybyli Andrea Mantegna wraz z  Leonem Battista.  Polityka państwa opierała się wówczas na zdecydowanej obronie własnej egzystencji oraz na zachowaniu równowagi między Ferrarą, Mediolanem, Wenecją i Państwem Kościelnym. Nie będąc w stanie konkurować na polu walki, Gonzagowie postawili na kulturę. Kulminacja prestiżu nadeszła podczas rządów Franciszka II Gonzagi (14841519) i jego żony Izabeli d’Este, a przede wszystkim razem z ich synem Fryderykiem II Gonzagą (1519-1540), któremu cesarz Karol V nadał tytuł książęcy. Mimo całkowicie odmiennych charakterów Franciszek II i Izabela d’Este  zdołali zapewnić państwu przetrwanie w trudnych czasach przypadających na przełom piętnastego i szesnastego wieku. Małżonek Izabeli, angażując się w rozmaite bitwy, często przebywał poza księstwem, a wtedy ona pełniła rolę regentki (głównie podczas weneckiej niewoli Franciszka między 1509 a 1510 i po jego śmierci w 1519, kiedy ich syn pozostawał niepełnoletni). Kochająca literaturę, malarstwo oraz muzykę Izabela sprawiła sobie gabinet – pierwszy i być może jedyny przeznaczony na użytek kobiety w okresie renesansu. Urządziła w nim kolekcję rozmaitych płócien (Mantegna, Perugino), znalezisk archeologicznych, rzeźb oraz manuskryptów. Przede wszystkim jednak Izabela była kobietą mądrą, wykształconą i energiczną.

Con il governo di Ludovico III Gonzaga detto il Turco (1444-1478), gran mecenate e saggio principe, Mantova divenne una delle capitali del rinascimento italiano. Alla corte arrivarono Andrea Mantegna e Leon Battista. La politica dei marchesi si basò sulla tenace difesa della propria sopravvivenza e sull’equilibrio tra Ferrara, Milano, Venezia e lo Stato della Chiesa. Non potendo competere sul piano militare, i Gonzaga puntarono sulla cultura. Il culmine del prestigio arrivò con Francesco II Gonzaga (14841519) e Isabella d’Este ma soprattutto con il loro figlio Federico II Gonzaga (1519-1540), al quale l’imperatore  Carlo V conferì il titolo di duca. Francesco II e Isabella d’Este nonostante ebbero  caratteri molto diversi, riuscirono a garantire la sopravvivenza del marchesato in un periodo difficile a cavallo tra il quattro- e il cinquecento. Il marito di Isabella fu spesso impegnato nelle battaglie, così lei svolse la mansione di reggente (sopratutto durante la prigionia del marito a Venezia tra il 1509 e il 1510 e  dopo la morte di quest’ultimo, avvenuta nel 1519, mentre il loro figlio fu ancora minorenne). Amante delle lettere, della pittura e della musica, seppe raccogliere intorno a se alcuni tra i numerosi letterati e artisti d’epoca. Si fece persino costruire uno studiolo, il primo e forse l’unico arrangiato per una donna nel rinascimento. Vi raccolse numerosi dipinti (Mantegna, Perugino), oggetti di scavo, statue e manoscritti. Oltretutto Isabella fu una donna saggia, colta ed energica.

Due ritratti di Isabella d'Este. Disegno di Leonardo da Vnci e tela di Tiziano
Dwa portrety Izabeli d’Este. Szkic Leonarda da Vinci i płótno Tycjana. – Due ritratti di Isabella d’Este. Disegno di Leonardo da Vnci e tela di Tiziano

Fryderyk II Gonzaga przed wstąpieniem na tron przebywał jako papieski zakładnik w Rzymie. Spotkał tam prawdziwy klimat renesansu – wyrafinowaną sztukę oraz oświeconą myśl. Po powrocie do Mantui miał poślubić córkę markiza Monferratu, Marię Paleologo. Do wesela nigdy nie doszło, podobnie jak do innego, zaplanowanego w późniejszych czasach, z Julią Aragońską, córką króla Neapolu, spokrewnioną z cesarzem Karolem V. Małżeństwo z Julią wydawało się Fryderykowi opłacalne, jako że w tamtym okresie Habsburgowie sprawowali we Włoszech hegemonię. Rzeczywiście, jeszcze przed planowaną ceremonią, podczas swojej wizyty w Mantui Karol V nadał Fryderykowi tytuł księcia i zainaugurował Palazzo Te. Była to podmiejska willa zbudowana przez Giulio Romano według założeń witruwiańskich, miejsce wypoczynku, w końcu był to najwspanialszy wyraz włoskiego manieryzmu. Podczas tych wszystkich lat Fryderyk II utrzymywał relację z Izabelą Boschetti, która dała mu syna z nieprawego łoża.

Federico II Gonzaga prima di salire al potere soggiornò a Roma come ostaggio del papa. Lì incontrò il vero clima rinascimentale: l’arte raffinata e il pensiero illuminato. Dopo essere rientrato a Mantova fu destinato a sposare Maria Paleologo, figlia del marchese del Monferrato. Le nozze non avvennero mai, così come quelle ideate successivamente con Giulia d’Aragona, figlia del re di Napoli imparentata con l’imperatore Carlo V. A Federico sembrava convenire sposare Giulia, in quanto gli Asburgo all’epoca dominavano l’Italia, infatti, ancora prima del matrimonio, durante una visita di Carlo V a Mantova, quest’ultimo attribuì al marchese il titolo di duca e inaugurò il Palazzo Te. Fu una villa suburbana, un luogo di svago costruito da Giulio Romano secondo le dinamiche vitruviane, infine fu la  massima espressione del manierismo italiano. In tutto questo periodo Federico II mantenne la relazione con una cortigiana di nome Isabella Bochetti, dalla quale ebbe un figlio bastardo.

Tizano. Ritratto di Federico II Gonzaga
Tycjan. Portret Fryderyka II Gonzagi. – Tizano. Ritratto di Federico II Gonzaga

Kilka lat później plany matrymonialne Fryderyka II  ponownie skierowały się w stronę Monferratu, do przejęcia którego aspirowała również dynastia sabaudzka. Maria Paleologo zmarła, dlatego poślubił on siostrę nieboszczki Małgorzatę. Przyłączenie tego ważnego markizatu wpłynęło niszczycielsko na państwo Gonzagów.Po śmierci pierwszego księcia Mantui, jeszcze w XVI w. (regencja kardynała Herkulesa, rządy Franciszka III Gonzagi oraz Guglielma Gonzagi) miasto przeżyło okres największego skonsolidowania spowodowanego ograniczeniem autonomii pozostałych państewek władanych przez Gonzagów oraz małżeństwami z najważniejszymi dynastiami europejskimi. XVII w. charakteryzował nieustający problem braku sukcesji, dlatego rodzina Gonzagów została najpierw wchłonięta przez swoją francuską odnogę, a w końcu definitywnie wygasła w 1708.

Qualche anno dopo, le scelte matrimoniali di Federico II decaderono  di nuovo sul Monferrato, al quale, aspirò anche la dinastia sabauda. Maria Paleologo morì, perciò egli sposò la sorella della defunta, ovvero Margherita. L’acquisto  dell’importante marchesato finì rovinosamente sullo stato gonzaghesco. Dopo la morte del primo duca mantovano, ancora nel cinquecento (la reggenza del cardinale Ercole, governo del Francesco III Gonzaga e del Guglielmo Gonzaga), la città visse il più forte consolidamento dovuto alle abbassate autonomie casalasche e all’ottenimento delle alleanze matrimoniali con le principali dinastie europee. Il seicento si caratterizzò per il continuo problema della mancanza degli eredi, così la famiglia Gonzaga venne prima riunita nel suo ramo francese e infine si si spense definitivamente nel 1708.

P. p. Rubens "Famiglia Gonzaga in adorazione di Santa Trinità"
P. P. Rubens „Rodzina Gonzagów adoruje Trójcę Świętą” – P. P. Rubens “Famiglia Gonzaga in adorazione di Santa Trinità”

GONZAGOWIE, RODZINA GARBUSÓW

Chciałabym opowiedzieć wam pewną ciekawostkę dotyczącą przekleństwa jakie dotknęło ród Gonzagów, a mianowicie garbów.  Szpetota pojawia się w wyniku małżeństwa markiza Gianfrancesco z Paolą Malatesta, bogatą córką pana Rimini, która nie specjalnie grzeszyła urodą  i oczywiście była garbata. Jego wnuk, markiz Fryderyk I (nazwany przez renesansowego kronikarza “uprzejmym i miłym garbusem”) wspólnie z wnuczkami odziedziczyli chorobę. Wszyscy oni zostali przedstawieni w Scenie dworskiej (Scena della Corte) znajdującej się na ścianie Camera degli Sposi. Grab powrócił w pokoleniu syna pierwszego księcia Mantui Fryderyka II. Mowa tutaj o księciu Guglielmo namalowanym na obrazie Rubensa „Rodzina Gonzagów adoruje Trójcę Świętą”. Wraz z synem garbatego księcia koło się zamknęło, a kalectwo zniknęło, tak samo jak fortuna rodu Gonzagów.

GONZAGA, LA FAMIGLIA DEI GOBBONI

Vorrei aprire una parentesi curiosa sulla maledizione della famiglia Gonzaga, ovvero le gobbe. Questa deformazione per la prima volta apparse grazie al matrimonio del marchese Gianfranco, il quale sposò Paola Malatesta, ricchissima figlia del signore di Rimini, una donna non molto bella  e appunto gobba. La malatia fu ereditata da suo nipote marchese Federico I (definito da un cronista rinascimentale “gobbo cortese e piacevole”) e dalle sue sorelle. Tutti  loro furono dipinti nella  Scena della Corte della Camera degli Sposi. La gobba  si ripresentò con la generazione del figlio del primo duca mantovano Federico II. Si tratta del duca Guglielmo ritratto nella celebre tela di Rubens “Famiglia Gonzaga in adorazione della Santa Trinità”. Con il figlio del gobbo duca Guglielmo, il cerchio si chiuse e la deformazione sparì, così come sparì la fortuna della famiglia.

Lo stemma della famiglia Gonzaga
Herb rodu Gonzagów. – Lo stemma della famiglia Gonzaga

Gli altri post pubblicati nell’ambito del progetto „Mantova capitale italiana della cultura 2016:

Per concludere il ciclo vi parlerò del Rigoletto, protagonista dell’opera di Giuseppe Verdi ambientata a Mantova.

***

Vi aspetto su Facebook e su Instagram dove sono presente quotidianamente, pubblicando più curiosità e più fotografie.

A presto! Ania.

Inne posty opublikowane w ramach cyklu „Mantua włoska stolica kultury 2016”:

Na zakończenie cyklu opowiem wam o Rigoletto, bohaterze opery Giuseppe Verdiego, akcja której dzieje się w Mantui.

***

Czekam na was na Facebooku oraz na Instagramie. Jestem tam codziennie i zamieszczam jeszcze więcej włoskich ciekawostek oraz zdjęć.

Do usłyszenia! Ania.

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *

© 2012-2019 podsloncemitalii.pl | Wszystkie prawa zastrzeżone | Kopiowanie i rozpowszechnianie bez zgody podsloncemitalii.pl zabronione