Milena Palminteri „Jak gorzka pomarańcza” [recenzja + konkurs]

„JAK GORZKA POMARAŃCZA” POWIEŚĆ, KTÓRA PRZENOSI NA SYCYLIĘ

„Jak gorzka pomarańcza” to jedna z tych książek, gdzie najtrudniej jest przebrnąć przez pierwsze rozdziały. Wcale nie chodzi o wolno rozkręcającą się fabułę. Problem stanowi spora ilość bohaterów o trudnobrzmiących imionach wprowadzanych niemal jednocześnie. Ja po kolei wypisałam ich wszystkich na kartce i nawet się nie zorientowałam, kiedy już dobrze się znaliśmy. W jednej chwili papier przeniósł mnie do sycylijskich miasteczek pełnych śródziemnomorskiego klimatu.

Przed lekturą powieści warto przeczytać „Słowo od autorki” i „Słowo od tłumaczki” umieszczone na końcu. Pierwsza uzasadnia wybór dialektu z prowincji Agrigento do prowadzenia narracji i motywuje genezę tytułu. Druga wyjaśnia, jak poradziła sobie z kwestią sycylijskiego dialektu w polskim przekładzie. Jako wnuczka innego tłumacza, który mierzył się z powieściami Andrei Camilleriego o komisarzu Montalbano wiem coś na ten temat.

GORZKA POMARAŃCZA NICZYM „DRZEWO MATKA”

Gorzka pomarańcza jest szczególną odmianą drzewa cytrusowego. Chropowate owoce wyróżnia gorycz miąższu. Co ciekawe, ugotowane i osłodzone stają się pyszną marmoladą, której fama dotarła daleko poza granice Włoch. Białe kwiaty gorzkiej pomarańczy charakteryzuje magiczny aromat. Powstaje z nich olejek eteryczny nèroli. W XVII wieku spopularyzowała go włoska księżniczka Anna Maria Orsini z Neroli pod Rzymem, używając do perfumowania rękawiczek i do kąpieli. Esencja ma uwalniać od melancholii, trudów miłości i utrapienia duszy. Najbardziej intrygujący wydaje się fakt, że kolczaste gałęzie i pnie drzewa gorzkiej pomarańczy rani się nacięciem w celu włożenia sadzonek mniej odpornych na choroby drzew cytrusowych. Milena Palminteri pisze o gorzkiej pomarańczy „drzewo matka” zdolne wykarmić i ochronić nowy organizm. I właśnie ów rytuał stanowi piękną przenośnię dla sensu powieści.

MILENA PALMINTERI, DEBIUTANTKA NA EMERYTURZE I LAUREATKA PREMIO BANCARELLA 2025

Milena Palminteri jest debiutantką, która zaczęła pisać dopiero po przejściu na emeryturę. Przez całe życie pracowała w archiwach notarialnych. W latach 80., kiedy pełniła funkcję dyrektorki archiwum notarialnego w Salerno, natrafiła na dokument, gdzie była mowa o matce oskarżonej o to, że kupiła sobie dziecko. Do intrygującej historii doszły inne, odgrzebane z czasem. W konsekwencji splotła je w fabułę powieści. Dwa tygodnie temu „Jak gorzka pomarańcza” otrzymała Premio Bancarella 2025, jedyne wyróżnienie literackie przyznawane przez Stowarzyszenie Włoskich Księgarzy z Pontremoli (Toskania). Książka została lub jest aktualnie przekładana na 14 innych języków.

KOBIETY DAJĄ ŻYCIE, CIERPIĄ, ALE MAJĄ WIELKĄ SIŁĘ

„Jak gorzka pomarańcza” to historia pachnąca Sycylią. Akcja toczy się w latach 20. i 60. ubiegłego wieku. Głównymi bohaterkami są trzy kobiety mierzące się z odwiecznym brzemieniem, jakie stanowi ich ciało. Bywa wykorzystywane, podporządkowywane mężczyznom i obwiniane za grzechy tych ostatnich. Z drugiej strony posiada moc dawania życia. Sebedda (wł. Elisabetta) jest biedną, aczkolwiek urodziwą i temperamentną chłopką zwiedzioną przez młodego panicza. Pozbawiona nadziei na godne życie dla siebie i dla córki postanawia powierzyć ją bezdzietnej, choć zamożnej niewieście. Poświęca własne ja, dając dziecku szansę na możliwość decydowania o przyszłości. Druga bohaterka to Carlotta, czyli młoda dyrektorka archiwum notarialnego w Agrigento przekonana, że nie zasługuje na miłość. Ojciec zmarł w dniu, kiedy się urodziła, matka była dla niej bardziej niczym oschła guwernantka, a ukochana niania pewnego dnia zniknęła bez słowa. Między Sebeddą a Carlottą stoi eteryczna Nardina.

Poukładane życie Carlotty w jednej chwili wywraca się do góry nogami. Czy będzie w stanie z pokorą przyjąć swój los? Czy zrozumie, że życie uczyniło z niej gałązkę słodkiego i soczystego drzewa pomarańczowego, która nabrała sił i rozkwitła dzięki gorzkiej pomarańczy? Powieść Mileny Palminteri, chociaż od pewnego momentu jest przewidywalna, z jednej strony kłuje niczym brzytwa, a z drugiej daje powiew wolności.

UWAGA, KONKURS! Na moim profilu Facebook można wygrać 1 egzemplarz książki „Jak gorzka pomarańcza”. Zasady i regulamin znajdują się w tym miejscu.

Milena Palminteri „Jak gorzka pomarańcza„, Wydawnictwo Poznańskie, Poznań 2025

A presto!

Ania

Artykuł powstał w ramach współpracy z Wydawnictwem Poznańskim.